ABD ve İsrail ile İran arasında patlak veren savaşın etkileri Orta Doğu’nun çok ötesine uzanabilir. Bölge, küresel enerji tedariki ve önemli deniz ticaret yolları açısından kritik bir rol oynadığı için kriz; ısınma faturalarından market alışverişine kadar birçok alanda fiyatların artmasına yol açabilir. İşte çatışmanın günlük hayatınızı etkileyebileceği altı önemli alan:
1. Benzin ve dizel fiyatları yükselmeye başladı
Kriz, petrol ve gaz üretimi ile bölgedeki taşımacılığın yavaşlaması veya bazı durumlarda tamamen durması nedeniyle akaryakıt fiyatlarının hızla artmasına neden oldu.
Birleşik Krallık’ta geçen pazartesi itibarıyla benzinin litre fiyatı ortalama 132.14 peni, dizelin litre fiyatı ise 142.15 peniolarak kaydedildi.
RAC verilerine göre savaşın başlamasından bu yana benzinin litre fiyatı 4.68 peni artarak 137.51 peniye, dizel ise 8.59 peni artarak 150.97 peniye yükseldi.
ABD’de ise ortalama benzin fiyatı galon başına 2.94 dolardan 3.02 dolara, dizel fiyatı ise 3.81 dolardan 3.90 dolaraçıktı.
Bununla birlikte, bu artışlar Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgalinin ardından görülen büyük fiyat sıçramalarına göre daha sınırlı seviyede.
2. İngiltere’de gaz fiyatları bir haftada ikiye katlandı
İngiltere’de doğal gaz fiyatları çatışmanın başlamasından bu yana iki kattan fazla arttı.
Savaş öncesinde 80 peni civarında olan referans gaz fiyatı, pazartesi günü kısa süreliğine 171 peni/therm seviyesine kadar yükseldi, ardından 156 peni civarına geriledi.
Bu rakamlar 2022’deki enerji krizinde görülen 600 peni/therm seviyesinin oldukça altında olsa da, fiyatların yüksek kalması durumunda hane halkı enerji faturaları yeniden artabilir.
Şu anda tüketiciler, temmuz ayına kadar geçerli olan enerji fiyat tavanı sayesinde küresel fiyat artışlarından kısa vadede korunuyor. Ancak fiyatlar yüksek kalırsa yaz aylarında bu sınırın yükselmesi mümkün.
3. Deniz taşımacılığı maliyetleri daha sonra fiyatları artırabilir
Kriz, dünyanın en önemli ticaret yollarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini de ciddi şekilde etkiledi.
İran’ın gemileri hedef alabileceğine dair tehditlerinin ardından bölgede gemi trafiği neredeyse tamamen durdu ve yaklaşık 200 petrol tankeri beklemede kaldı.
Ayrıca özellikle Amerikan, İngiliz ve İsrail bağlantılı gemiler için sigorta primleri de hızla yükseldi.
Londra Borsası Grubu verilerine göre Orta Doğu’dan Çin’e petrol taşıyan bir süper tankerin günlük kiralama maliyeti 400 bin doların üzerine çıkarak bir hafta öncesine göre neredeyse iki katına yükseldi.
Uluslararası Para Fonu’na göre deniz taşımacılığı maliyetleri küresel enflasyonun önemli belirleyicilerinden biri. Ancak bu artışların market fiyatlarına yansıması genellikle aylar içinde gerçekleşiyor ve etkisi yaklaşık bir yıl sonra zirveye ulaşıyor.
4. Gübre fiyatları hızla yükseliyor
Gübreler, tarımsal üretimin temel unsurlarından biri ve Orta Doğu, gübre üretiminde kullanılan önemli hammaddelerin başlıca üreticileri arasında yer alıyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatın aksaması ve doğal gaz tedarikindeki riskler nedeniyle gübre piyasasında da fiyat artışları görülmeye başladı.
ABD’de üre gübresi fiyatı ton başına 578 dolara çıkarak yaklaşık %25 artış gösterdi.
Ayrıca dünyanın en büyük gaz ihracatçılarından biri olan QatarEnergy, tesislerine yönelik askeri saldırılar nedeniyle gübre üretiminde kullanılan üre üretimini durdurdu.
Uzmanlara göre bu artışın gıda fiyatlarına yansıması zaman alabilir.
5. Uçak biletleri pahalanabilir
Avrupa’nın kullandığı jet yakıtının yaklaşık yarısı Körfez bölgesinden geliyor.
Bölgede başlayan çatışmaların ardından Avrupa jet yakıtı fiyatı ton başına 830 dolardan 1.500 doların üzerineçıkarak neredeyse iki katına yükseldi.
Yakıt maliyetleri havayolu şirketlerinin toplam giderlerinin %20 ila %40’ını oluşturduğu için bu artış uçak bileti fiyatlarının yükselmesine veya bazı uçuşların iptal edilmesine neden olabilir.
Ancak etkiler havayolu şirketlerine göre farklı olabilir. British Airways ve EasyJet gibi bazı şirketler yakıt fiyatlarını uzun vadeli anlaşmalarla sabitleyebilirken, bazı Amerikan havayolları kısa vadeli fiyat artışlarından daha fazla etkilenebilir.
6. Enflasyon düşüş trendi tersine dönebilir
Son aylarda Birleşik Krallık ve dünya genelinde enflasyon düşüş eğilimindeydi.
Şubat ayında İngiltere’de enflasyon %3’e geriledi ve İngiltere Merkez Bankası bunun kısa sürede %2 hedef seviyesineinebileceğini öngörüyordu.
ABD’de enflasyon %2.4, Euro Bölgesi’nde ise %1.9 seviyelerine yakın seyrediyordu.
Ancak savaş nedeniyle enerji ve taşımacılık maliyetlerinin artması enflasyonun yeniden yükselmesine yol açabilir.
Bu durumda merkez bankaları faiz indirimlerini erteleyebilir ya da faizleri daha uzun süre yüksek tutabilir. Bu da özellikle konut kredileri ve borçlanma maliyetlerini artırabilir.
Öte yandan, faizlerin yüksek kalması tasarruf sahipleri için daha yüksek getiri anlamına gelebilir.